Er moet geluisterd worden naar ervaringsdeskundigen

/Blog /Er moet geluisterd worden naar ervaringsdeskundigen

Er moet geluisterd worden naar ervaringsdeskundigen

zegt Adelheid Roosen in de Volkskrant van 23-1. https://www.volkskrant.nl/mensen/adelheid-roosen-er-is-bij-iedereen-zo-veel-deskundigheid-op-grond-van-ervaringen-waarom-zetten-we-die-nooit-op-een-cv~bcf10978/ Zij staat bekend om haar baanbrekende voorstellingen zoals de wijksafari en over de relatie met haar moeder. Toen ik nog amper had gehoord over ervaringsdeskundigheid in 1987 interviewden Knaar Visser en ik Adelheid Roosen voor het boek Zand erover, de uitvaart meer in eigen hand (1989). Nu achteraf weet ik dat dit boek samen met Marjan Sax en Knaar maken, voor mij een belangrijke stap was in het doorleven van en reflecteren op mijn ervaringen met het overlijden en uitvaart van mijn geliefde. Dat het een stapje bleek te zijn in het mezelf hernemen en regie houden bij de impact van een zo grote levensgebeurtenis. Daar hoorde een eigen ceremonie bij en niet een standaard uitvaart. We interviewden behalve Adelheid die toen ook een belangrijke persoon uit haar leven verloor, zeven anderen die dit ook meemaakten. Het interview met Adelheid liet zien dat zelf ervaring hebben ervaringskennis oplevert die fundamenteel is in omgaan met ingrijpende levenservaringen. Het was verdiepend en geweldig om naar haar verhaal en dat van de vriend om wie het ging te luisteren. Haar bewogenheid en levendigheid! Sindsdien volg ik haar in haar projecten, het laatste is Doula’s van de stad, een documentaire over spreken over buitengesloten zijn die door Human uitgezonden gaat worden. De hele week leek het al te gaan over luisteren naar ervaringsdeskundigheid.

Woensdag 20-1 luisterden velen naar Amanda Gorman, zij leerde omgaan met een spraakgebrek en is een gelauwerde dichter en activiste geworden. Ze gaf een spokenword-performance die door haar stem en lichaamstaal tot de verbeelding van velen sprak. https://www.volkskrant.nl/cultuur-media/met-haar-gedicht-the-hill-we-climb-deed-de-22-jarige-amanda-gorman-een-poging-amerika-te-verzoenen~bce9bf11/ Je stem laten horen vanuit een geschiedenis van sociale uitsluiting geeft velen het gevoel dat er dingen gezegd worden die gezegd moeten worden maar waar mensen in hun eentje niet gehoord worden. Een voorbeeld daarvan is de toeslagenaffaire. Al langer lieten de gedupeerde gezinnen zich horen samen met een aantal pleitbezorgers. En nu het goed is doorgedrongen trillen Nederlandse uitvoeringsorganisaties op hun grondvesten, beleid dat gebaseerd is op wantrouwen van burgers werd hardvochtig uitgevoerd. Het woord rechtstatelijk gonst door veel programma’s in de media. Door stigmatiserende en discriminatoire algoritme, volgens Tommy Wieringa in zijn column 23-1, kijken uitvoerende instanties met een blik vol wantrouwen naar burgers en op mensen die hier naar toevluchten vanwege vervolging. https://www.nrc.nl/nieuws/2021/01/23/de-wet-is-een-slang-die-alleen-mensen-zonder-schoenen-bijt-a4028844 Allen niet genoeg beschermd door de wet. Ervaringskennis is gebaseerd op het luisteren naar verhalen van mensen, op ervaringen serieus nemen. We worden op allerlei terrein om onze oren geslagen met het resultaat van beleid dat niet gericht is op burgers en maatwerk. Een ander voorbeeld daarvan zien we bij de documentaire serie Klassen. Talentvolle kinderen die thuis grote zorgen hebben krijgen advies bij hun schoolkeuze dat vaak te laag is voor hun werkelijke kunnen.

Een feestje op 20 januari was dat de burgerrechten beweging en het zwart feminisme werden geëerd in de inauguratie van Biden en Harris, verbeeld door allerlei symboliek en de kleur paars. Ons vak ervaringsdeskundigheid heeft ook wortels in het sociale activisme van de burgerrechtenbeweging en het feminisme. Mij gaf deze inauguratie een diep gevoel van gekend worden in menszijn. Er spreken belangrijke intenties uit. Het gevoel gekend worden betekent veel, het staat voor hoop op gelijkwaardigheid, op erkenning dat het leven kwetsbaar is, dat bescherming van burgerrechten daadwerkelijk plaats vindt. Dat niet alles stuurbaar en beheersbaar is. In ons vak, zowel in de zorg als in het sociale domein, vinden we het fundamenteel om de menselijke ervaring zeer serieus te nemen.

In 2013 vertelde Eleaonor Longden vanuit haar ervaringskennis in het omgaan met stemmen dat de beste vraag die je stelt aan mensen die te kampen hebben met mentale pijn en verwarring: wat is er met je gebeurd? https://www.ted.com/talks/eleanor_longden_the_voices_in_my_head?language=nl#t-841246

Vrijdag 22-1 was ik bij de invitational ‘De intake van nu doe je samen’, het ging over de HOI, herstelondersteunende intake, netwerkintake, eigen kracht, Open Dialogue en daarover onderzoek doen. Alle pitches waren geïnspireerd door ervaringskennis. Ook daar passeerden de vragen naar; wat er is met je gebeurd; waar wil naar toe en wat heb je daarvoor nodig. Aangevuld met wie wil je daarbij betrekken, wat is je kwetsbaarheid en wat je weerbaarheid, veerkracht. Dat levert gevraagd meedenken op in een plan of misschien dat nog niet maar wel een gesprek dat bij je past. In tijden van spanning is dat waardevol vanuit het perspectief van versterken bij autonomie zonder iemand te verwaarlozen. Autonoom handelen is niet te verwarren met totale onafhankelijkheid en zelfvoorzienend zijn. Het is eerder een vorm van zelfstandig en vrij handelen binnen je context. Zelfstandig vrij handelen betekent ook keuzes maken hoe met afhankelijkheid om te gaan.

Adelheid Roosen adviseert om op alle plekken met een overdaad aan protocollen een roedel ervaringsdeskundigen aan te stellen op allerlei niveaus. Ja wat de VvEd betreft moet er geluisterd worden naar ervaringsdeskundigheid vanuit allerlei achtergronden en diversiteit. Dat is een uitgangspunt, het versterken van de stem van doorvoelde en doordachte ervaringsdeskundigheid. Zoals Lebowitz zegt: Denk voor je spreekt, lees voor je denkt. Lezen is ook het luisteren naar verhalen. Vanuit ervaringskennis kunnen we mensen die in lastige levensomstandigheden verkeren gidsen in hun eigen stemmen en innertalk verstaan en verder te ontwikkelen.  Je wilt niet ongevraagd van advies voorzien worden op een manier die niet afgestemd is op jouw situatie.